PETROVIETNAM và bài toán phát triển hạ tầng chiến lược quốc gia

Giá trị vượt ra ngoài những công trình công nghiệp - năng lượng

Khi đánh giá đóng góp của một doanh nghiệp nhà nước lớn đối với nền kinh tế, doanh thu và nguồn nộp ngân sách thường là những chỉ tiêu dễ nhận diện nhất. Nhưng với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nền tảng, giá trị đóng góp còn nằm ở hệ thống công trình, năng lực tổ chức sản xuất, đội ngũ nhân lực kỹ thuật và kinh nghiệm quản trị được tích lũy qua quá trình phát triển. Đây là những nguồn lực có thể tiếp tục phát huy tác dụng trong dài hạn, vượt ra ngoài phạm vi hoạt động của riêng doanh nghiệp.

Quá trình phát triển của PETROVIETNAM cho thấy rõ phương diện này. Từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí đến hệ thống đường ống, công trình khí, nhà máy điện, cơ sở lọc hóa dầu, sản xuất phân bón và dịch vụ kỹ thuật, Tập đoàn từng bước hình thành một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng có sự liên kết giữa nhiều khâu của chuỗi giá trị. Hệ thống đó vừa phục vụ nhu cầu năng lượng và nguyên liệu của nền kinh tế, vừa tạo điều kiện phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ liên quan.

Giá trị của hạ tầng không chỉ nằm ở từng công trình riêng lẻ, mà còn ở khả năng kết nối các nguồn lực và hoạt động sản xuất. Khí thiên nhiên có thể trở thành nhiên liệu cho phát điện, nguyên liệu cho sản xuất phân bón và các sản phẩm công nghiệp. Dầu thô được đưa vào chuỗi chế biến để tạo ra những sản phẩm phục vụ thị trường. Các công trình biển và dịch vụ kỹ thuật tạo điều kiện cho hoạt động khai thác, vận hành, bảo dưỡng và triển khai những dự án có yêu cầu cao về công nghệ.

Khi các mắt xích được tổ chức thành chuỗi liên kết, hiệu quả đầu tư không chỉ được đo bằng sản lượng của từng dự án, mà còn bằng khả năng cung cấp đầu vào ổn định cho sản xuất, tạo thị trường cho doanh nghiệp phụ trợ và mở rộng việc làm cho lao động kỹ thuật. Đó là tác động lan tỏa khiến hạ tầng công nghiệp - năng lượng trở thành một bộ phận quan trọng của năng lực sản xuất quốc gia.

Cùng với công trình vật chất, quá trình xây dựng và vận hành hệ thống năng lượng còn tạo ra những năng lực khó có thể đo đếm đầy đủ bằng các chỉ tiêu kinh tế thông thường. Hoạt động dầu khí, đặc biệt tại các công trình ngoài khơi, đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao, quy trình an toàn nghiêm ngặt và khả năng phối hợp nhiều lực lượng trong điều kiện phức tạp. Việc triển khai các dự án như vậy góp phần tích lũy kinh nghiệm trong khảo sát, thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng; đồng thời phát triển đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và người lao động có chuyên môn sâu.

Những năng lực này không chỉ có ý nghĩa trong phạm vi ngành dầu khí. Chúng tạo cơ sở để doanh nghiệp trong nước tham gia các lĩnh vực công nghiệp có yêu cầu tương tự, từ công trình biển, cơ khí chế tạo đến dịch vụ kỹ thuật và các dự án năng lượng mới. Nói cách khác, đầu tư hạ tầng đồng thời là quá trình tích lũy năng lực sản xuất, phát triển nhân lực và mở rộng khả năng làm chủ công nghệ.

Năng lực quản trị cũng là một cấu phần quan trọng. Các dự án công nghiệp - năng lượng thường có quy mô vốn lớn, thời gian chuẩn bị và triển khai dài, liên quan đến nhiều đối tác và chịu tác động của biến động thị trường. Tổ chức thực hiện hiệu quả đòi hỏi năng lực hoạch định, phân bổ nguồn lực, quản lý hợp đồng, kiểm soát tiến độ và rủi ro, cũng như vận hành theo những tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Kinh nghiệm được tích lũy qua các dự án trở thành nguồn lực để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả đầu tư và đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp hơn.

Vì vậy, đóng góp của PETROVIETNAM cần được nhìn nhận trên cả hai phương diện. Nguồn thu ngân sách và giá trị sản phẩm trực tiếp tạo ra có ý nghĩa thiết thực đối với nền kinh tế; trong khi hệ thống công trình, nền tảng công nghiệp, năng lực công nghệ và kinh nghiệm quản trị góp phần tạo dựng điều kiện cho hoạt động sản xuất phát triển trong dài hạn. Hai phương diện này không thay thế nhau, mà cùng phản ánh vai trò của PETROVIETNAM trong những lĩnh vực nền tảng của đất nước.

Từ nền tảng trong nước đến năng lực hội nhập quốc tế

Trong công nghiệp - năng lượng, hội nhập quốc tế không chỉ được thể hiện qua số lượng đối tác hay quy mô các thỏa thuận hợp tác. Điều quan trọng hơn là khả năng tiếp cận công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, tổ chức thực hiện các dự án phức tạp và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Với đặc thù của ngành dầu khí, hợp tác quốc tế gắn liền với quá trình phát triển của PETROVIETNAM. Việc tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và thị trường quốc tế đã tạo điều kiện để Tập đoàn triển khai những hoạt động có yêu cầu kỹ thuật và quy mô vượt quá khả năng ban đầu. Qua quá trình hợp tác, năng lực tổ chức dự án, vận hành công trình và phát triển đội ngũ trong nước từng bước được nâng lên.

Tuy nhiên, giá trị lâu dài của hội nhập không dừng ở việc tiếp nhận công nghệ hoặc sử dụng dịch vụ từ bên ngoài. Vấn đề quan trọng là chuyển hóa kinh nghiệm hợp tác thành năng lực nội tại, để doanh nghiệp trong nước có thể đảm nhận nhiều hơn những khâu có hàm lượng kỹ thuật và giá trị gia tăng cao. Khi kỹ sư, chuyên gia và doanh nghiệp dịch vụ trong nước tham gia sâu hơn vào thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng, hiệu quả hợp tác không chỉ giới hạn trong một dự án mà còn góp phần nâng cao năng lực của cả hệ sinh thái công nghiệp.

Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với việc phát triển hạ tầng chiến lược. Một công trình có thể được xây dựng với sự tham gia của nhiều đối tác quốc tế, nhưng giá trị tích lũy cho nền kinh tế còn phụ thuộc vào mức độ làm chủ công nghệ, khả năng vận hành và năng lực duy trì hệ thống sau đầu tư. Nếu chỉ dừng ở việc tiếp nhận thiết bị và dịch vụ, khả năng tạo dựng năng lực trong nước sẽ hạn chế. Ngược lại, khi hợp tác đi cùng phát triển nhân lực, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp nội địa, mỗi dự án có thể tạo tiền đề cho những bước phát triển tiếp theo.

Trên nền tảng đã tích lũy, yêu cầu đặt ra với PETROVIETNAM là nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống hiện hữu, đồng thời tăng cường liên kết giữa năng lượng, công nghiệp chế biến, dịch vụ kỹ thuật và logistics. Phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp là một hướng đi có thể mở rộng giá trị của hạ tầng. Thay vì triển khai các dự án riêng lẻ, mô hình này hướng đến kết nối các cơ sở sản xuất, hệ thống cung ứng năng lượng, hạ tầng dùng chung và dịch vụ hỗ trợ, qua đó tối ưu hóa nguồn lực, giảm chi phí và tạo điều kiện hình thành những chuỗi giá trị có sức cạnh tranh.

Để mô hình này phát huy hiệu quả, hạ tầng vật chất cần được phát triển đồng bộ với công nghệ và năng lực quản trị. Cảng, kho chứa, đường ống, nhà máy và các công trình năng lượng chỉ có thể vận hành hiệu quả khi được kết nối với hệ thống dữ liệu, phương thức điều hành phù hợp và đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu. Tương tự, đầu tư vào tự động hóa, công nghệ số hay các giải pháp năng lượng mới cần gắn với năng lực tổ chức thực hiện và khả năng ứng dụng vào sản xuất.

Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế cần được gắn với mục tiêu nâng cao năng lực trong nước. Việc lựa chọn đối tác, công nghệ và hình thức đầu tư không chỉ cần xem xét hiệu quả của từng dự án, mà còn phải tính đến khả năng phát triển nhân lực, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp phụ trợ, nâng cao năng lực dịch vụ kỹ thuật và gia tăng mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng.

Nhìn rộng hơn, hạ tầng chiến lược không chỉ là tập hợp các công trình phục vụ những nhu cầu thiết yếu. Đó còn là tổng hòa các điều kiện vật chất, công nghệ, công nghiệp và quản trị giúp nền kinh tế duy trì hoạt động, nâng cao năng lực tự chủ và tạo dư địa cho những ngành sản xuất mới. Trong cấu trúc ấy, năng lượng bảo đảm đầu vào cho sản xuất; công nghiệp tạo năng lực chế biến và gia tăng giá trị; công nghệ nâng cao năng suất và khả năng làm chủ; còn quản trị quyết định hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Quá trình phát triển của PETROVIETNAM đã góp phần hình thành nhiều cấu phần của nền tảng đó. Giá trị đóng góp vì thế không chỉ nằm ở những gì Tập đoàn trực tiếp sản xuất hay nộp ngân sách, mà còn ở năng lực công nghiệp, công nghệ, nhân lực và quản trị được tích lũy, cùng khả năng kết nối các nguồn lực trong nước với thị trường quốc tế. Phát huy hiệu quả những nền tảng này sẽ là yếu tố quan trọng để PETROVIETNAM tiếp tục đóng góp vào năng lực tự chủ và sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.